Biuro Wydawnicze „Ruch” (fot. T. Hermańczyk)
Biuro Wydawnicze „Ruch” (fot. J. Korpal)
Spółdzielczy Instytut Wydawniczy „Kraj” (fot. S. Matyjaszkiewicz)
(brak opisu)
Bramy świętokrzyskie
Brama Krakowska w Szydłowie
Brama Krakowska. Fot. Ł. Smaga 05.08.2011
Jedyna zachowana brama do miasta w ciągu murów obronnych o długości 700 metrów. Wzniesiona została w XIV wieku, zaś jej górne kondygnacje przebudowano w XVI wieku w stylu renesansowym.
Brama Warszawska w Opatowie
Brama Warszawska. Fot. Ł. Smaga 07.08.2011
Jedyna zachowana brama do miasta w ciągu pozostałości murów miejskich wzniesionych w XVI wieku przez kanclerza Krzysztofa Szydłowieckiego. Zwieńczona została renesansową attyką.
Brama Opatowska w Sandomierzu
Brama Opatowska. Fot. Ł. Smaga 05.08.2011
Jedyna zachowana brama wjazdowa z XIV wieku ufundowana przez Kazimierza Wielkiego. Nadany jej został charakter barokowy a zwieńczona została renesansową attyką.
Łysica
Łysica. Fot. Ł. Smaga 09.08.2011
Łysica jest najwyższym szczytem Gór Świętokrzyskich o wysokości 612 m n.p.m., należąc jednocześnie do Korony Gór Polski jako jej najniższy szczyt. Znajduje się w obszarze ochrony ścisłej Świętokrzyskiego Parku Narodowego w zachodniej części Łysogór, na południowy wschód od miejscowości Święta Katarzyna. Wspinając się pod górę można obserwować tarasowatą budowę zbocza Łysicy. Wychodnie kwarcytów rozsypując się na powierzchni dają rumowiska zwane gołoborzami. Największe gołoborza zalegają górną część Łysicy od strony północnej. Sam szczyt Łysicy jest nieco dalej na wschód, w miejscu gdzie stoi replika pamiątkowego krzyża z 1930 r.
Wychodnie kwarcytów przy wejściu na szczyt. Fot. Ł. Smaga 09.08.2011
Ze szczytu roztacza się ograniczony widok w kierunku północnym – na Górę Miejską i Psarską oraz Dolinę Wilkowską. W odległości ok. 700 m od tego punktu leży drugi wierzchołek Łysicy, gdzie wychodnie kwarcytów kambryjskich tworzą ostrą grań. Nazywany jest Skałą Agaty lub Zamczyskiem i wznosi się na wysokość 608 m n.p.m. Łysica jest całkowicie porośnięta lasem – w partiach szczytowych rośnie jodła, a poniżej las jodłowo-bukowy.
Gołoborze w górnej części Łysicy. Fot. Ł. Smaga 09.08.2011
Łysica. Fot. Ł. Smaga 09.08.2011
Opracowano na podstawie: S. Kowalczewski, Góry Świętokrzyskie. Przewodnik, Warszawa 1967, s. 105-106, http://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%81ysica_(G%C3%B3ry_%C5%9Awi%C4%99tokrzyskie)
„Akropol” w Chwałowicach
Fot. z lat 50-tych lub 60-tych z kolekcji uratowanej przez Pana J. Czarneckiego
„Akropol” to sentymentalne miejsce w Chwałowicach. Początkowo miejsce zabaw, a następnie spotkań i imprez. Wie o tym każdy, kto w latach 80-tych i 90-tych tam mieszkał albo przynajmniej przebywał. W zasadzie nie wiadomo kto pierwszy użył tej nazwy dla miejsca, w którym znajdowały fundamenty z betonową posadzką i piwnicami oraz kilkoma zadaszonymi filarami, tworzącymi dwa obszerne tarasy. „Akropol” to pozostałość pięknego przedwojennego budynku, o charakterze dworskim, który przez wiele lat pełnił funkcje mieszkalne dla nauczycieli i pracowników Szkoły Rolniczej. W latach 70-tych został on jednak częściowo rozebrany, zaś to co pozostało z budynku przez kolejne lata tworzyło właśnie „akropol”, który również był wykorzystywany do organizowania okolicznościowych uroczystości szkolnych. W 2009 r. zlikwidowano jeden taras, drugi odnowiono a teren wokół „akropolu” uporządkowano.
Fot. z lat 60-tych (z kolekcji J. Nobis)
Przedstawienie na „akropolu”. Fot. z lat 70-tych (z kolekcji M. i W. Smagów)
Fot. Ł. Smaga 23.02.2008
Fot. Ł. Smaga 22.03.2008
Fot. Ł. Smaga 31.10.2009
Fot. Ł. Smaga 03.04.2010
Cmentarz Żydowski w Iłży
Wejście na cmentarz. Fot. Ł. Smaga 23.06.2011
Wbrew zakazowi osadnictwa żydowskiego do 1862 r., nieliczne rodziny żydowskie zamieszkały w Iłży po III rozbiorze Polski. Pomimo, że miasto posiadało przywilej non tolerandis judaeis, ewenementem był znaczny wzrost w okresie Królestwa Polskiego ludności żydowskiej oraz utworzenie gminy wyznaniowej w 1850 r. W 1827 r. Żydów było 376 (22% ogółu mieszkańców), w 1857 r. – 521 (26,3%), zaś w 1897 r. – 2069 (48%). Było to możliwe dzięki działaniom właścicieli wytwórni fajansu założonej przez Lewiego Seliga Sunderlanda, w której zatrudniano głównie Żydów. Na terenie zakładu istniał wówczas dom modlitewny. W 1837 r. przy drodze na Lipsko na obszarze 1,4 ha utworzony został cmentarz, pierwotnie jako choleryczny. Od 1850 r. stał się własnością gminy żydowskiej, która go ogrodziła. W 1942 r. Żydów wysiedlono do obozu zagłady w Treblince. Cmentarz został zdewastowany i ogołocony z macew.
Pomnik z macewą. Fot. L. Smaga 23.06.2011
Obecnie zalesiony teren cmentarza jest ogrodzony, przy bramie znajduje się tablica z tekstem: „Cmentarz ten został ofiarowany świętej pamięci żywotnej społeczności żydowskiej z Ilzy (Drildzy) i okolic, która tu spoczywa oraz żydowskim ofiarom masowej zagłady, których pogrzebano bez odpowiedniego obrządku pogrzebowego. Pozostawili po sobie dziedzictwo trwające w pamięci pokoleń, którzy modląc się o ich wieczne zbawienie proszą Boga o pokój ich duszom.„, zaś między drzewami zlokalizowany jest samotny pomnik z wbudowaną macewą z tekstem: „Ten masowy grób został poświęcony wiecznej pamięci wszystkich niewinnych, bezimiennych członków Iłżyńskiej i okolicznej społeczności, którzy tragicznie zginęli i zostali pogrzebani bez odpowiedniego obrządku pogrzebowego. Niech ich dusze spoczywają w wiecznym pokoju”.
Pomnik z macewą. Fot. Ł. Smaga 23.06.2011
Opracowano na podstawie: A. Penkalla, Żydowskie ślady w województwie radomskim. Przewodnik, Radom, s. 6, K. Urbański, Almanach gmin żydowskich województwa kieleckiego w latach 1918-1939, Kielce 2007, s. 49-51.
Ruiny pałacu Krzyżtopór w Ujeździe
Fot. M. Ocios-Smaga 05.08.2011
Zamek, a raczej pałac w Ujeździe to reprezentacyjna rezydencja magnacka przystosowana do obrony. Obiekt ten, przed Wersalem największy tego typu w Europie, w pełni swej świetności funkcjonował zaledwie przez 11 lat. Został wybudowany przez starostę stopnickiego, podkomorzego sandomierskiego, później wojewodę i posła na sejm królewski Krzysztofa Ossolińskiego herbu Topór. Od symboli umieszczonych po obu stronach bramy wjazdowej – topora, herbu Ossolińskich, i krzyża, symbolu kontrreformacji, pałac został nazwany Fortecą Krzyżtoporską. Budową, na którą wyłożono ponoć 30 milionów złotych, kierował włoski architekt Lorenzo Senes, który mógł być również projektantem obiektu. Prace rozpoczęto prawdopodobnie w 1620 r., zaś zakończono w 1644 r., o czym informuje inskrypcja umieszczona na ścianie pałacu w dziedzińcu eliptycznym. Wydaje się jednak, iż wyposażenie rezydencji w detale dekoracyjne, urządzanie wnętrz czy zakładanie ogrodów trwało znacznie dłużej. Czasów pełnego rozkwitu swego dzieła nie dożył Krzysztof Ossoliński, który zmarł w 1645 r. na febrę. Przed śmiercią zdążył przekazać zamek synowi Krzysztofowi Baldwinowi, lecz ten również nie nacieszył się rezydencją, gdyż w 1649 r. zginął w bitwie pod Zborowem z rąk Tatarów.
Fot. M. Ocios-Smaga 05.08.2011
Forteca w późniejszym czasie dostała się w ręce rodziny Denhoffów, a później Kalinowskich. Samuel Jerzy Kalinowski po napaści Szwedów na Polskę złożył wiernopoddańczą deklarację, oddając się pod protekcję Karola Gustawa. 30 października 1655 r. najeźdźcy pod dowództwem weszli do zamku nie oddając ani jednego strzału, po czym zorganizowali sobie w nim kwaterę. Dwa lata później gościł w Ujeździe i osobiście podziwiał go sam Karol X Gustaw. Zniszczenia jakie po sobie zostawili Szwedzi na długo nie pozwoliły użytkować rezydencji. Uszkodzeniu uległy nie tylko budynki (mury się zachowały), lecz również wywieziono stąd cały bogaty wystrój wnętrz. Pomimo dewastacji był on wciąż użytkowany, wpierw przez Kalinowskich, później przez Wiśniowieckich, a w 1720 r. osiedli tu Morsztynowie. Około 1760 r. niewielki remont wykonał generał wojsk litewskich Jan Michał Pac. W okresie konfederacji barskiej Krzyżtopór były użytkowany przez konfederatów a walki, które tutaj toczono pogłębiły wcześniejszy stan ruiny. Jeszcze w latach 1782-1787 r. zamieszkiwał w Ujeździe Stanisław Sołtyk, jednak kolejni właściciele zrezygnowali z używania rezydencji a ogrom założenia sprawiał, że remontu z powodów finansowych nikt się nie podjął. Ostatnimi właścicielami Krzyżtoporu była rodzina Orsettich, która kupiła go w 1858 r. i posiadała do 1944 r., zamieszkując w położonym po sąsiedzku dworze ziemiańskim.
Fot. Ł. Smaga 05.08.2011
Po II wojnie światowej Krzyżtopór stał się własnością Skarbu Państwa. Ruiny pałacu są od 1991 r. udostępnione do zwiedzania. Warto również dodać, że budowla mała tyle okien ile dni w ciągu roku. W przypadku roku przestępnego odsłaniano dodatkowe 366 okno. Z kolei sala jadalna w wieży miała ponoć szklany strop, przez który widać było akwarium z egzotycznymi rybkami. Jak natomiast głosi legenda Krzyżtopór miał mieć podziemne połączenie z Ossolinem. Właściciele zamków w Ujeździe i Ossolinie, jeździli tym lochem do siebie w gościnę, saniami po specjalnej powierzchni wyłożonej cukrem, który ułatwiał szybkie poruszanie się.
Opracowano na podstawie: http://www.zamkipolskie.com/krzyztopor/krzyztopor.php, http://www.krzyztopor.org.pl/zamek/index.php?option=com_content&view=article&id=90&Itemid=19&lang=pl,http://www.eturysta.eu/swietokrzyskie/zamek-krzyztopor-w-ujezdzie
Fot. M. Ocios-Smaga 05.08.2011
Chwałowice 2008 w fotografii (2)
Fot. Ł. Smaga 30.08.2008
Fot. Ł. Smaga 31.08.2008
Fot. Ł. Smaga 31.08.2008
Fot. Ł. Smaga 18.10.2008
Fot. Ł. Smaga 10.11.2008
Skutki I wojny światowej w parafii iłżeckiej
Iłża z czasów wojny 1914-1915 r.
Iłża z okolicą uważana była przez fachowe koła wojskowe rosyjskie za ważny punkt strategiczny: to też naokoło zrobiono kilka rzędów okopów, w następstwie bronili Rosyanie przez dłuższy czas miasta z okolicą i wskutek tego parafia bardzo dużo ucierpiała. Wojsko rosyjskie nie tylko popaliło doszczętnie całe wioski, ale jeszcze wszystkie drzewa przydrożne we wszystkich wioskach wycięło, wszystkie drzewa owocowe w ogrodach wyrąbało, nawet kominy sterczące po spalonych domach poobalano, bo jakoby miały przeszkadzać w strzelaniu. Ofiarą tej niszczycielskiej strategii rosyjskiej padło miasteczko Iłża, w którem pozostał tylko mały kwadrat w środku miasta z kościołem parafialnym, plebanią i 17 domami. Kościół św. Ducha murowany uległ zupełnemu zniszczeniu. Oprócz Iłży spalone zostały wioski: Pastwiska o 20 osadach, Błaziny – 98, Koszary – 30, Kotlarka 52, Kąty Prędockie – 82, Kruki – 16, Podkońce – 110, Lipie – 28, Jasieniec – 130, Seredzice – 180, Kolonia Seredzka – 15, Pakosław w połowie, w Białce spalone wszystkie 24 osady, w Prędocinie spalonych 40 osad t. j. większa część wsi. W Płusach spalono 12 osad, zostało 50. W całej ogromnej parafii ocalały tylko 3 wsie w całości: Chwałowice z 80 osadami, Małomierzyce z 102 i Starosiedlice z 16 gospodarstwami. Nie darowały wojska rosyjskie i plonom ziemnym, stojąc przez dwa miesiące, bo od połowy maja do połowy lipca w obrębie parafii tak zniszczyły zboża, że ludność po ich odejściu zaledwo ¼ zasiewów zebrać mogła. Dla ratowania biednych od głodowej śmierci zorganizowany został Komitet gminny, ale ten nawet w połowie zaradzić ogólnej nędzy nie może. Proboszcz parafii ks. kan. i dziekan Sobótka oraz wikaryusze ks. ks. Walenty Ciesielski i Prosper Malinowski pozostali na miejscu.
Źródło: Kronika Dyecezyi Sandomierskiej. Miesięcznik, poświęcony sprawom religijnym, naukowym i społecznym, rok 1916, nr 1, s. 10.
Cegielnia w Chwałowicach
Widok cegielni od strony zachodniej. Fot. Ł. Smaga 24.06.2011
W końcu zamieszczone zostają zdjęcia ruin budynku byłej cegielni, usytuowanej w Nowej Wsi, naprzeciwko budynków nadleśnictwa. Cegielnia powstała w roku 1922, co było związane z budową szkoły rolniczej [1]. W cegielni prowadzona była produkcja cegieł ceramicznych, wypalanych z gliny zwałowej, pozyskiwanej z okolicznych złóż. Charakterystyczną cechą złóż była ich stosunkowo mała miąższość. W cegielni w latach 50-tych zatrudniano średnio 9 osób, a produkcja wynosiła 700 000 sztuk cegieł rocznie [2]. Zasoby gliny w Chwałowicach wyczerpały się w latach 70-tych, co było przyczyną zamknięcia cegielni [3].
Wnętrze cegielni. Fot. Ł. Smaga 24.06.2011
Wnętrze cegielni. Fot. Ł. Smaga 24.06.2011
Wnętrze cegielni. Fot. Ł. Smaga 24.06.2011
Instrukcja ratownicza. Fot. Ł. Smaga 24.06.2011
Widok cegielni od strony wschodniej. Fot. Ł. Smaga 24.06.2011
Przypisy: [1] J. Błaszczyk, M. Smaga, W. Smaga, 70 lat Szkoły Rolniczej w Chwałowicach,Chwałowice 1998, s. 13; [2] J. Tylko, Iłża [w:] Studia geograficzne nad aktywizacją małych miast, Warszawa 1957, s. 90; [3] J. B. Orczykowski, Chwałowice na Przedgórzu Iłżeckim, (maszynopis), s. 46.
Iłża i okolice w 1827 roku
W roku 1827 Iłża i okolice znajdowały się w granicach Królestwa Polskiego. Iłża była parafią w województwie sandomierskim, obwodzie opatowskim i powiecie soleckim.
Błaziny:
– własność rządowa
– ilość domów: 44
– ludność ogólna: 300
Chwałowice:
– własność prywatna
– ilość domów: 39
– ludność ogólna: 209
Iłża:
– własność rządowa
– ilość domów: 228
– ludność ogólna: 1790
Jasienie:
– własność rządowa
– ilość domów: 48
– ludność ogólna: 239
Małomierzyce:
– własność rządowa
– ilość domów: 40
– ludność ogólna: 235
Pakosław:
– własność prywatna
– ilość domów: 65
– ludność ogólna: 434
Pasztowa Wola (parafia Mirosław):
– własność rządowa
– ilość domów: 86
– ludność ogólna: 510
Prędocin:
– własność rządowa
– ilość domów: 66
– ludność ogólna: 391
Seredzice bliższe:
– własność rządowa
– ilość domów: 43
– ludność ogólna: 162
Seredzice dalsze:
– własność rządowa
– ilość domów: 43
– ludność ogólna: 226
Dane zaczerpnięte zostały z:
1. Tabella Miast, Wsi, Osad Królestwa Polskiego, z wyrażeniem ich położenia i ludności alfabetycznie ułożona w Biórze Kommifsyi Rządowey Spraw Wewnętrznych i Policyi. Tom I., A. – Ł., Drukarnia Łątkiewicza przy ulicy Senatorskiey nro 467, Warszawa 1827.
2. Tabella Miast, Wsi, Osad Królestwa Polskiego, z wyrażeniem ich położenia i ludności alfabetycznie ułożona w Biórze Kommifsyi Rządowey Spraw Wewnętrznych i Policyi. Tom II., M. – Z., Drukarnia Łątkiewicza przy ulicy Senatorskiey nro 467, Warszawa 1827.
Chwałowice, Iłża, region radomski, świętokrzyski 