Chwałowice, Iłża, region radomski, świętokrzyski

W pierwszych dniach po wyzwoleniu budynek szkoły służył szkoleniu milicjantów, który prowadził Jan Sońta ps. „Ośka”. W dniu 11 lutego 1945 r. pełnomocnik Rządu Tymczasowego podpisał akt mianowania inż. Andrzeja Wrzesińskiego na komisarza państwowego majątku szkoły, który wraz z wieloletnim nauczycielem Franciszkiem Grzególcem przystąpił do prac organizacyjnych nad uruchomieniem szkoły.

Kierownictwu udało się zorganizować 8-osobowy zespół pedagogiczny i przystąpiono do rekrutacji młodzieży. Dnia 1 marca 1945 r. grupa 44 uczniów rozpoczęła się nauka w Gimnazjum Rolniczym. W maju tego samego roku do Chwałowic przybył przedstawiciel Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego inż. Janusz Pniewski, celem przeprowadzenia kontroli, w wyniku której Andrzej Wrzesiński otrzymał nominację na dyrektora. Szkoła od władz powiatowych otrzymała subwencję w kwocie 25 tys. zł na remont budynku i dalszy rozwój, a także majątek w jego otoczeniu o obszarze ok. 60 ha. Kapitalny remont budynku przeprowadzono w roku szkolnym 1947/48, w czasie którego nauka została zawieszona z uwagi na zmianę struktury i profilu nauczania w szkołach rolniczych. W dniu 3 listopada 1948 r. rozpoczęła się nauka w 4-letnim Liceum Rolniczym, którą rozpoczęło w dwóch klasach 110 uczniów, w tym 2 uczennice. Dyrektorem został inż. Stefan Różycki.

Z dniem 1 września 1951 r. Liceum Rolnicze zostało przeniesione do Bałtowa a w Chwałowicach powołano Państwową Szkołę Praktyków Specjalistów Spółdzielni Produkcyjnej, której kierownikiem został Witalis Denkowski. Nauka trwała 11 miesięcy, od 15 stycznia do 20 grudnia. W 1952 r. nastąpiła kolejna zmiana szkoły na Podstawową Szkołę Rolniczą Rachunkowości POM, która istniała do 1954 r., przy czym organizacja i program nauczania w zasadzie nie uległy zmianie. Kandydatów do szkoły przyjmowano za to na podstawie skierowań z Wojewódzkiej Rady Narodowej.

Od sierpnia 1952 r. pracą szkoły kierował Piotr Szczepańczyk, zaś od stycznia 1954 r. Ludwik Pokutyński. W 1955 r., zgodnie z decyzją Ministra Rolnictwa, prowadzone były kursowe szkolenia pracowników służby rolnej, instruktorów ochrony roślin, chmielarzy, pszczelarzy, księgowych i instruktorów bhp. Z dniem 1 września 1955 r. uruchomiono 4-letnie Państwowe Technikum Rachunkowości Spółdzielczości Produkcyjnej. W 1957 r. przedłużono naukę w technikum o jeden rok i przemianowano je na Państwowe Technikum Rachunkowości Rolnej. We wrześniu 1958 r. funkcję dyrektora objął na jeden rok Władysław Kwiatkowski. Technikum było jedyną szkołą rolniczą na terenie powiatu i jedyną o tym kierunku specjalizacji w województwie kieleckim.

Opracowano na podstawie: J. Błaszczyk, M. Smaga, W. Smaga, 70 lat Szkoły Rolniczej w Chwałowicach 1928-1998, Chwałowice 1998, s. 18-22; J. Błaszczyk, R. Bielecka, M. Stawczyk, J. Kwiatkowski, M. Gierasiński, 80 lat szkół w Chwałowicach 1928-2008. Jubileusz 80-lecia szkół w Chwałowicach, Chwałowice 2008, s. 8-9. Z tych książek zaczerpnięte zostały również zdjęcia zamieszczone w tekście.

Działalność dydaktyczna szkoły została przerwana przez wybuch wojny. Młodzież i część personelu uczestniczyła w działaniach wojennych, w tym w obronie Starachowic przy obsłudze dział przeciwlotniczych. Obiekt szkoły został zajęty przez ok. 100 mieszkańców wsi Piłatka, która została poważnie zniszczona i spalona w czasie bitwy o Iłżę w dniach 8-9 września. Schronienie otrzymali również ranni żołnierze polscy. Dyrektor Stanisław Daniluk dostał się do obozu jeńców wojennych w Radomiu. Dzięki staraniom nauczycielki Zofii Król udało się go jeszcze we wrześniu uwolnić. W lutym 1940 r. został ponownie aresztowany wraz czterema pracownikami szkoły i gospodarstwa za przechowywanie broni szkolnej, która nie została oddana władzom niemieckim. W dniu 7 lipca 1940 r. dyrektor i dwóch pracowników zostało rozstrzelanych na Firleju koło Radomia.

Władze okupacyjne zezwoliły na otwarcie rocznej szkoły pod nazwą Komunalna Szkoła Rolnicza dla Chłopców, w której naukę rozpoczęto w dniu 15 maja 1942 r. i kontynuowano przez dwa kolejne lata. Kadrę pedagogiczną w tym czasie tworzyli: kierownik szkoły Alfred Toepper, Franciszek Grzegolec, Stanisław Nowak. Równolegle prowadzone było tajne nauczanie a szkoła, mimo że pracowała pod nadzorem niemieckim spełniała ważną funkcję oświatowo-wychowawczą oraz patriotyczną. W dniu 15 września 1944 r. nastąpiło zakończenie nauki a budynki szkolne zostały zajęte przez wysiedlone z Warszawy kobiety z dziećmi, które przebywały w szkole do grudnia tego roku, a następnie przez przyfrontowe wojska niemieckie do czasu wyzwolenia. Niemcy podczas pobytu zdążyli niestety zniszczyć księgozbiór oraz cenne dokumenty dotyczące działalności szkolnej.

Opracowano na podstawie: J. Błaszczyk, M. Smaga, W. Smaga, 70 lat Szkoły Rolniczej w Chwałowicach 1928-1998, Chwałowice 1998, s. 17-18; J. Błaszczyk, R. Bielecka, M. Stawczyk, J. Kwiatkowski, M. Gierasiński, 80 lat szkół w Chwałowicach 1928-2008. Jubileusz 80-lecia szkół w Chwałowicach, Chwałowice 2008, s. 8. Z tych książek zaczerpnięte zostały również zdjęcia zamieszczone w tekście.

W dniu 9 lipca 1920 r. Sejm uchwalił ustawę o szkołach rolniczych, w oparciu o którą w dniu 27 lipca 1920 r. Ministerstwo Rolnictwa opracowało i przekazało do realizacji program dla ludowych szkół rolniczych zakładający powstanie w każdym powiecie szkoły rolniczej dla chłopców oraz szkoły gospodarstwa miejskiego dla dziewcząt. W 1921 r. Sejmik Iłżecki podjął uchwałę o przystąpieniu do budowy szkoły rolniczej, a jeszcze jesienią tego roku z majątku państwowego Chwałowice wydzielono 60 mórg ziemi na potrzeby szkoły, które zostały przekazane w dzierżawę. W 1922 r. powstała na tym terenie cegielnia celem produkcji cegieł, z których do roku 1928 ostatecznie wybudowano gmach szkolny, budynek mieszkalny dla nauczycieli i budynek gospodarczy. Budynek szkolny dominował swoją sylwetką nad okolicą. Wysoki dach, kryty czerwoną dachówką na tle zieleni dodawał mu uroku. Był to piętrowy budynek z czerwonej cegły, otynkowany, w połowie podpiwniczony i skanalizowany. Wodę czerpano z miejscowego ujęcia za pomocą kieratu napędzanego wołem, a później końmi. Oprócz sal przeznaczonych do nauki budynek miał pomieszczenia internatu, a także znajdującą się na parterze stołówkę z dużą jadalnią oraz świetlicę.

W dniu 10 listopada 1928 r. nastąpiło otwarcie Ludowej Szkoły Rolniczej w Chwałowicach i nadanie jej imienia „11 listopada”. W dniu 16 stycznia 1929 r. rozpoczął się pierwszy rok nauki dla 27 uczniów. Zadaniem szkoły było przygotowanie chłopców w ciągu 11 miesięcy do wzorowego prowadzenia gospodarstwa rolnego i działalności społecznej w środowisku wiejskim. Pierwszym dyrektorem szkoły został inż. Zygmunt Buczyński, który piastował tę funkcję przez rok. Pozostałymi nauczycielami byli: inż. Irena Buczyńska, inż. Stanisław Szczuka i Jan Lelkiewicz. Nad prawidłowością funkcjonowania placówki czuwała Komisja Szkolna, w skład której wchodzili: przedstawiciel Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych, obwodowy inspektor szkolny, dyrektor szkoły oraz 3 członków wybranych przez Radę Powiatową. W 1930 r. funkcję dyrektora szkoły pełnił inż. Stefan Kaliński.

Do 1931 r. szkołę ukończyło 45 absolwentów. W 1931 r. z powodu kryzysu gospodarczego nastąpiła przerwa w nauczaniu. Po kilku miesiącach funkcję dyrektora objął inż. Stefan Targosz i ponownie uruchomiono działalność dydaktyczną w styczniu 1932 r. dla 16 uczniów. W kwietniu 1937 r. nastąpiła zmiana na stanowisku dyrektora, które objął inż. Stanisław Daniluk. Szkoła w okresie międzywojennym była terenem zjazdów gospodarczych, prowadziła konkursy ogólnorolnicze, ściśle współpracowała z Towarzystwem Rolniczym, organizowała wycieczki do wzorcowych gospodarstw,prowadziła demonstracje, doświadczenia polowe i pokazy. Utrzymywała również ścisłą współpracę z byłymi wychowankami poprzez organizację kół absolwentów, której owocem było m.in. wydawanie gazetki szkolnej „Chwałowiak” ukazującej się w 1939 r.

Opracowano na podstawie: J. Błaszczyk, M. Smaga, W. Smaga, 70 lat Szkoły Rolniczej w Chwałowicach 1928-1998, Chwałowice 1998, s. 13-17; J. Błaszczyk, R. Bielecka, M. Stawczyk, J. Kwiatkowski, M. Gierasiński, 80 lat szkół w Chwałowicach 1928-2008. Jubileusz 80-lecia szkół w Chwałowicach, Chwałowice 2008, s. 7-8. Z tych książek zaczerpnięte zostały również zdjęcia zamieszczone w tekście.