Katastrofy i awarie lotnicze w okolicach Iłży

2010.10.31

W okolicach tego miejsca w Chwałowicach miała miejsce awaria lotnicza w latach 60-tych. Fot. Ł. Smaga 31.10.2010

W dniu 23 września 1965 r. 7 km na płd. wsch. od Iłży miała miejsce awaria samolotu TS-11 0207, pilotowanego przez pchor. Michała Paniutycza. Awaria instalacji paliwowej spowodowała zgaśnięcie silnika. Samolot został zniszczony podczas lądowania w terenie przygodnym. W dniu 30 stycznia 1987 r. w okolicach Iłży ppłk Jerzy Bachta podjął w samolocie I-22 próby flatterowe (specjalnie odstrzeliwane rakiety pod skrzydłami wprowadzające skrzydło w drgania), które zakończyły się katastrofą. Powyższe informacje dotyczą zdarzeń lotniczych, w których uczestniczyły statki powietrzne i (lub) piloci z radomskiego 60 Lotniczego Pułku Szkolnego oraz 2 Ośrodka Szkolenia Lotniczego i zostały zaczerpnięte z: AEROMAX Monografie Lotnicze TS-11 Iskra. Na pewno awaria samolotowa miała miejsce w Chwałowicach, na łąkach w pobliżu obecnie usytuowanej oczyszczalni ścieków. Być może była to awaria samolotu TS-11 0207 z dnia 23 września 1965 r., aczkolwiek nie jestem tego pewien z tego względu, że miejsce to nie leży 7 km na płd. wsch. od Iłży. Być może jednak taka lokalizacja awarii została podana omyłkowo.

Tekst powyższy został opracowany na podstawie: http://www.air.radom.pl/wypadki.htm, gdzie można znaleźć znacznie bogatszą listę awarii i katastrof lotniczych.

Kolejka wąskotorowa Iłża – Marcule

SONY DSC

Stacja kolejki w Iłży. Fot. Ł. Smaga 10.08.2008

Po drugiej wojnie światowej powrócono do przedwojennej koncepcji budowy kolejki ze Starachowic do Iłży. W 1948 roku Rada Państwa podjęła decyzję o budowie, w 1949 roku rozpoczęto budowę, zaś 1 września 1951 roku uroczyście odprawiono pierwszy pociąg osobowy. Planowano również dalsze połączenie z Lipskiem lub Solcem nad Wisłą, lecz tego zamierzenia nigdy nie zrealizowano. Linia podlegała Polskim Kolejom Państwowym, miała ponad 20 kilometrów toru, w tym 14 nowego.

SONY DSC

Archiwalne zdjęcie lokomotywy przed stacją w Iłży

Od końca lat pięćdziesiątych kursowały dwa składy pociągów dziennie po 6 wagonów każdy, wożąc pracowników do zakładów w Starachowicach, głównie do Fabryki Samochodów Ciężarowych w Starachowicach, a także do Zakładów Górniczo-Hutniczych w Zębcu. W ruchu towarowym kolejka przewoziła do Starachowic głównie drewno, rudę żelaza, wapno z wapienników iłżeckich, natomiast węgiel i wszelkie materiały budowlane – na skład w Iłży. Na odcinku do Iłży użytkowano początkowo 4 parowozy serii Px 2 i Tx 28, a następnie Px 6, wykonane przed rokiem 1939. Po krótkotrwałym korzystaniu z amerykańskich lokomotyw serii Pxu sukcesywnie wprowadzano nowe parowozy serii Px 48 i Px 49, okresowo pracowała również lokomotywa Px 29. Następnie sprowadzono polskie lokomotywy spalinowe o oznaczeniu Lyd 1, a pod koniec lat siedemdziesiątych wycofano ostatecznie parowozy. W początkowym okresie eksploatacji kolejki do Iłży jako wagonów osobowych używano „towosów”, czyli wagonów towarowych przerobionych na osobowe. Stopniowo sprowadzano nowe o oznaczeniu 1 Aw.

SONY DSC

Kolejka na stacji w Iłży. Fot. Ł. Smaga 10.08.2008

Od początku lat siedemdziesiątych w związku z rozwojem transportu samochodowego (osobowego i towarowego) zaczął maleć ruch na kolejce. Sytuację próbowano ratować wprowadzając w 1975 roku ruch przewóz wagonów normalnotorowych na specjalnych transporterach. Konieczność realizacji takiego transportu na specjalnych zestawach szynowych, wymusiła sprowadzenie ciężkiej lokomotywy rumuńskiej Lxd 2. Do 1987 roku ruch towarowy prowadzono normalnie, ale od 1988 roku jego znaczenie zaczęło spadać i zanikł ostatecznie w roku 1997. Z kolei ruch pasażerski kolejką został zawieszony już w 1986 roku.

SONY DSC

Kolejka na stacji w Marculach. Fot. Ł. Smaga 10.08.2008

Fundacja Polskich Kolei Wąskotorowych oraz Starostwo Powiatowe w Starachowicach podjęły się odbudowy odcinka Starachowice – Iłża. W roku 2004 przywrócono przewozy pasażerskie na odcinku Starachowice – Lipie, a następnie wznowiono kursy turystyczne na odcinku Iłża – Marcule.

Tekst opracowano na podstawie: A. Cygan, Starachowickie kolejki wąskotorowe. Z dziejów Powiatu Starachowickiego, Starachowice 2005, s. 7-8, 10-11, 16, 49-54.

Grodzisko w Iłży

SONY DSC

Widok grodziska od strony szosy. Fot. Ł. Smaga 16.08.2008

Położone we wschodniej części miasta przy szosie do Chwałowic w pobliżu starego cmentarza i Kościoła pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny. Jest to najstarszy zabytek miasta, pierwotny ośrodek władzy, pozostałość po starym grodzie, który dał początek Iłży. Powstał na przełomie XI i XII wieku. Był to niewielki gród strażniczy (załoga liczyła kilkanaście osób) o wysokości około 8 metrów i wymiarach: ze wschodu na zachód około 30 metrów, zaś z północy na południe około 20 metrów, w kształcie ściętego stożka na planie owalnym, o stromych zboczach. Wewnątrz grodziska odkryto ślady budowli drewnianej zbudowanej na planie kwadratu o długości boku około 9 metrów. Prawdopodobnie była to wieża, której ściany wzmocniono, oblepiając gliną. Wieża otoczona była wałem drewniano-ziemnym. Wał pierwotny został w czasie funkcjonowania gródka znacznie podwyższony. Fosa o głębokości około 1,5 metra między grodziskiem a murem dzisiejszego cmentarza odcinała gród od dalszej partii wzniesienia, na terenie którego znajdowała się osada z drewnianym kościółkiem, zbudowanym prawdopodobnie w XII wieku. Obecnie część dawnego podgrodzia zajmuje cmentarz. W XIII wieku osada była siedzibą kasztelanii. W trakcie wykopalisk znaleziono duże ilości gwoździ żelaznych (łączenie konstrukcji drewnianych), bełt kuszy, nożyki żelazne, przęślik, fragment oprawki kościanej.

2010.04.03_2

Widok grodziska od strony pól. Fot. Ł. Smaga 03.04.2010

Najazdy tatarskie w latach 1241 i 1260 zniszczyły miasto. Być może zniszczenie grodziska, który niewątpliwie spłonął, jak i samej osady dopełniły walki między Władysławem Łokietkiem a biskupem krakowskim Janem Muskatą w 1307 r. W końcu XIII wieku miasto przeniosło się na teren obecnie zajmowany. Grodzisko jest nazywane „Okopami Szwedzkimi”, Kopcem Tatarskim” oraz „Kurhanem Tatarskim”, co wskazuje na mniemanie, że jest to zbiorowa mogiła pomordowanych przez Tatarów mieszkańców Iłży.

2010.04.03

Widok grodziska od strony szosy. Fot. Ł. Smaga 03.04.2010

Tekst powyższy został opracowany na podstawie: J. Kuczyński, Iłża, KAW, Kielce s. 7; M. Kaniewski, L. Konopnicki, Obiekty archeologiczne na Ziemi Kieleckiej, SKPŚ, Warszawa 1985, s. 75; J. Gołębowski, Iłża, SKPŚ, Warszawa 1975, s. 4-5; A. Bednarczyk, Iłża, KAW, Kraków 1981, s. 4-5; M. Cieślak-Kopyt, I. Micke, E. Skubicha, W. Twardowski, Radomskie – Alfabet wykopalisk, RTN, Radom 1994, s. 56-57.