Miesiąc: Sierpień 2020

W ma­li­no­wym chru­śnia­ku, przed cie­ka­wych wzro­kiem
Za­po­dzia­ni po gło­wy, przez dłu­gie go­dzi­ny
Zry­wa­li­śmy przy­by­łe tej nocy ma­li­ny.
Pal­ce mia­łaś na oślep skrwa­wio­ne ich so­kiem.

Bąk zło­śnik hu­czał ba­sem, jak­by stra­szył kwia­ty,
Rdza­we guzy na słoń­cu wy­grze­wał liść cho­ry,
Złach­ma­nia­łych pa­ję­czyn skrzy­ły się wi­sio­ry
I szedł ty­łem na grzbie­cie ja­kiś żuk ko­sma­ty.

Dusz­no było od ma­lin, któ­reś, szap­cząc, rwa­ła,
A szept nasz tyl­ko wów­czas na­ci­chał w ich woni,
Gdym war­ga­mi wy­gar­niał z po­da­nej mi dło­ni
Owo­ce, prze­po­jo­ne wo­nią twe­go cia­ła.

I sta­ły się ma­li­ny na­rzę­dziem piesz­czo­ty
Tej pierw­szej, tej zdzi­wio­nej, któ­ra w ca­łym nie­bie
Nie zna in­nych upo­jeń, oprócz sa­mej sie­bie,
I chce się wciąż po­wta­rzać dla wła­snej dzi­wo­ty.

I nie wiem, jak się sta­ło, w któ­rym oka­mgnie­niu,
Żeś do­tknę­ła mi war­gą spo­co­ne­go czo­ła,
Po­rwa­łem two­je dło­nie – od­da­łaś w sku­pie­niu,
A chru­śniak ma­li­no­wy trwał wciąż do­oko­ła.

[Bolesław Leśmian]

Tytułowy malinowy chruśniak nie jest wytworem poetyckiej wyobraźni Bolesława Leśmiana. Miejsce to naprawdę istniało i istnieje nadal, za domem Sunderlandów, położonym u stóp wzgórza zamkowego. Towarzyszy mu romantyczna, ale też tragiczna historia. Iłżę Leśmian odwiedzał, spędzając wakacyjny czas u rodziny swojej ciotki, do której ów dom należał. Tutaj poznał swoją pierwszą miłość – malarkę Celinę Sunderland, a dzięki niej wiele lat później lekarkę Teodorę Lebenthal. Mimo, iż pozostawał w związku małżeńskim z Zofią Chylińską rozpoczął się pod iłżeckim wzgórzem zamkowym płomienny romans z Dorą, który trwał aż do śmierci Leśmiana. Zainspirowany swym uczuciem, stworzył jeden z najpiękniejszych i najsłynniejszych cyklów erotyków – „W malinowym chróśniaku”, zamieszczonych w tomiku „Łąka” (1920). Choć kochankowie nigdy się nie pobrali pozostali sobie oddani, a Dora nawet sprzedała swoje warszawskie mieszkanie w celu ratowania pozostającego w kłopotach finansowych Bolesława. Podjęła też pracę w szpitalu św. Łazarza. Bolesław Leśmian zmarł w Warszawie w dniu 5 listopada 1937 r., a w trakcie pogrzebu ponoć Dora nie pozwoliła jego żonie i córkom wsiąść do karawanu. W czasie wojny lecząc chorych zaraziła się tyfusem i zmarła w styczniu 1942 r. W chwili śmierci miała przy łóżku zdjęcie Leśmiana i jego listy, które później zostały spalone. Teodora Lebenthal pochowana została w Iłży, lecz nie wiadomo, w którym miejscu.

Do malinowego chruśniaka można trafić, skręcając w lewo przed schodami na wzgórze zamkowe. Przechodząc przez podwórze dawnego domu Sunderlandów można niekiedy w okresie wakacyjnym skorzystać z okienka poezji i zaopatrując się w tomik poezji, trafić przez furtkę do malinowego chruśniaka, gdzie czekają drewniane ławeczki i niewielka altanka, a przede wszystkim urok, któremu Leśmian zapewnił nieśmiertelność.

Fot. Ł. Smaga 18.07.2020