Miesiąc: Styczeń 2014

Dworek w Chwałowicach. Fot. z kolekcji uratowanej przez Pana J. Czarneckiego

Chwałowice wraz z innymi wsiami w okolicy Iłży były własnością biskupów krakowskich. W ich imieniu zarząd wsią sprawował wyznaczony zarządca majątku. Siłą sprawczą rozwoju wsi – egzystencji miejscowej ludności był dwór – folwark posiadający w różnych okresach czasu do ok. 200 ha ziemi. Folwark chwałowicki w XVII w. należał do średnich obszarowo organizacji gospodarczych. Zabudowania folwarczne znajdowały się pomiędzy drogą do Prędocina a strumykiem przy skrzyżowaniu z drogą od Chwałowic Górnych.

Dworek bezpośrednio przed rozbiórką. Fot. z kolekcji uratowanej przez Pana J. Czarneckiego

Od 1789 r. folwark przeszedł na własność państwa a pierwszym jego dzierżawcą został Ignacy Golczowski (lub Golczewski). W okresie poprzedzającym wybuch powstania styczniowego dzierżawcą był oficer pruski Dąbrowski, który czynnie uczestniczył w przygotowaniu powstania na terenie województwa sandomierskiego. Klęska zrywu powstańczego zbiegła się z poprawą sytuacji chłopów i uszczupleniem własności folwarcznej. Majątek chwałowicki otrzymał za zasługi generał armii carskiej Ulrich.

Zygmunt Zaleski (w środku pomiędzy dwoma mundurowymi) podczas balu w 1935 r. Fot. z kolekcji uratowanej przez Pana J. Czarneckiego

W 1918 r. majątek upaństwowiono a jego dzierżawcą został Zygmunt Zaleski. Był on spokrewniony z Andrzejem Zalewskim (1924-2011), powojennym dziennikarzem radiowym, prowadzącym audycję „Ekoradio” w Pierwszym Programie Polskiego Radia, który w okresie międzywojennym bywał często w majątku Chwałowice. Zygmunt Zaleski zmarł 1939 r., po wkroczeniu Armii Radzieckiej. W 1944 r. w wyniku reformy rolnej zlikwidowano dwór a ziemię podzielono między pracowników folwarku i małorolnych rolników.

Pozostałości czworaków i garaże kółka rolniczego. Fot. z kolekcji uratowanej przez Pana J. Czarneckiego

Życie folwarczne toczyło się wokół zabudowań dworskich, zajmowanych przez dzierżawcę, jego rodzinę i służbę. Dom mieszkalny (dworek) znajdował się na wzniesieniu w zachodniej części podwórza dworskiego. Ostatni dworek to parterowy 6-izbowy budynek z typowym na ówczesne czasy gankiem, wykonany z czerwonej cegły o powierzchni około 250 m2. Obory w części południowej zabudowy gospodarczej wykonane były z piaskowca. Obok dworku w kierunku zachodnim urządzony został sad zajmujący obszar ok. 3 ha oraz park, za którym był budynek dla zarządcy i najbliższej służby. Początkowo czworaki drewniane dla fornali ulokowane były w części wschodniej. W centralnej części podwórza dworskiego była głęboka cembrowana studnia i kuźnia. W okresie międzywojennym nowe mieszkania (czworaki) wybudowano za strumykiem przy drodze do Chwałowic Górnych.

Dworek w czasie działania Gromadzkiej Rady Narodowej. Fot. z kolekcji uratowanej przez Pana J. Czarneckiego

W latach 60-tych z cegły z rozebranych czworaków wybudowano w Chwałowicach Górnych remizę strażacką, zaś w latach 70-tych na odzyskanym w ten sposób placu garaże na ciągniki dla miejscowego kółka rolniczego. W latach 1956 – 1971 w dworku mieściła się siedziba Gromadzkiej Rady Narodowej w Chwałowicach, a także poczta i placówka PKO. Budynek, zwany potocznie blaszakiem, był też następnie wykorzystywany w celach mieszkalnych przez pracowników szkoły rolniczej a po ich wyprowadzce zdecydowano o rozbiórce.

Opracowano na podstawie: J. B. Orczykowski, Chwałowice na Przedgórzu Iłżeckim (maszynopis) oraz ustnych przekazów Pana J. Czarneckiego